Þegar skimað er yfir bókahillur hlaðnar pólitísku lesefni er það ósjaldan tilfellið að skáldskapur sé þar í afar litlu hlutverki og nær ósýnilegur á milli yfirgnæfandi doðranta, kúfullum af háfleigu fræðimáli, heimspekilegum vangaveltum, fjöltyngdum tilvitnunum og hámenntuðu froðusnakki nær óskiljanlegt öllum nema innvígðum.
Því var það ekkert lítið sem ég gladdist þegar ég læddist inn á Kaffi Hljómalind fyrir rúmum tveimur árum síðan og virti fyrir mér Anarkistabókasafnið sem þar var til húsa. Innan um sögu anarkisma og ritraðir um og eftir hugsjónarfólk innan stefnunnar og bækur tileinkuðum ákveðnum hugsjónum var þar einnig að finna aragrúa af skáldsögum, smásögum og myndasögum, með öðrum orðum: léttmeti.

Margir róttæklingar, sérstaklega þá róttækir hugsuðir, fussa og sveia yfir þessu léttmeti, kalla það tímasóun og öðrum blótsyrðum og þvertaka fyrir að slík pappírssóun geti átt sér nokkurt gildi, að skáldskapur sé og muni ávallt vera tilgangslausir draumórar. En þegar markmiðið er að hrista grunnstoðir samfélagsins, vekja fólk til pólitískrar umhugsunar, afnema auðvaldshyggju og losna undan yfirvaldskúgun, hvað er þá betra vopn en einmitt draumórar. Fræðimenn geta talað um anarkísk samfélög fram í rauðan dauðann, en hverjir hlusta, aðrir en lærlingarnir þeirra? Til að ná til hins breiða fjölda þarf að varpa hugmyndunum um lárétt samfélög, samhjálp, kynleysi og þar fram eftir götunum, fram á hátt sem fólk nennir að hlusta á og, það sem mikilvægara er, skilur.

Ég á sjálfur ótrúlega erfitt með að halda mér vakandi í gegnum langan fyrirlestur um málefni sem ég er illa að mér í eða sinnulaus um. Sé málfarið einnig á háfræðilegu plani og krefst 4 ára háskólanáms til að þekkja til, tryggir það Morpheusi sigur yfir augnlokunum. Sama gildir um bækur. Ég er mikill unnandi fræðibóka og læt helst engan dag líða án þess að skimmta að minnsta kosti í gegnum eitthvað fróðlegt...tók skaða af barnasöngnum gamla “vita meira og meira, meir í dag en í gær”...en það er stórkostlegur munur á því hvernig mismunandi höfundar leggja efnið sitt fram og sumum bókanna má vel líkja við háfleigan og þunglamalegan fyrirlestur sem ég nánast sef í gegnum og er einskis vísari að lestri loknum. Aðrar leiða mann í gegnum efnið með ítarlegum útskýringum og lágstemmdu málfari sem ná að vekja áhuga manns. Málfar og léttúð getur jafnvel orðið til þess að ég einhvern daginn nenni að klára bók um efnahagsmál og skilji hvað sé verið að meina. Hingað til hef ég ekki rekist á slíka bók, en aftur á móti hef ég lesið skáldsögur sem koma efninu að og útskýra það í þaula, án þess að það gegni neinu lykilhlutverki í frásögninni. Fyrir mér eru skáldsögur bæði frábært afþreyingarform, ásamt því að vera mér fullkominn vettvangur til að ögra ímyndunaraflinu og til að fræðast um viðfangsefni sem ég hef alltof lítinn áhuga á til að komast í gegnum fagbók um.

Í skáldsögum er ímyndunaraflinu gefinn algjörlega laus taumur til að skapa og segja frá þeim veröldum sem höfundinum dettur sjálfum í hug, sem er fullkomnlega gildur vettvangur til að rannsaka pólitísk, samfélagsleg og efnahagsleg vandamál, kerfi og lausnir. Öllum þeim spurningum sem fræðifólk velltist yfir hvort annað til að svara í fræðiritunum sínum, er jafn auðveldlega, eða erfiðlega, svarað í skáldsagnarformi með því að varpa þeim upp sem raunverulegum aðstæðum í hinum uppgerða heimi. Þannig viðrar höfundur sínar hugmyndir eða spurningar í formi frásagnar, og líkt og í fræðimannasamfélögum, ef gneistinn frá sögunni er nógu góður, mun hann kveikja sinueld af svörum, mótsvörum, andsvörum og viðbrögðum í hugum lesendanna. Ef sagan er nógu vel og skemmtilega skrifuð mun hún jafnframt eiga góðan möguleika á því að ná til fjöldans og þannig geta stuggað við ennþá fleiri heimsmyndum á einu bretti. Skáldsögur þurfa heldur ekki að vera predíkandi til að koma róttækum hugmyndum á framfæri. Einn af mínum uppáhaldsrithöfundum, ásamt því að vera einn af þeim rithöfundum sem kveiktu neistann að því að endurvekja trú mína á anarkisma á unglingsárunum, er Alan Moore, sem í fjölmörgum sögum hefur tekist að koma hnífbeittum pólitískum áróðri með slagkrafti inn í frásögnina án þess að trufla flæði sögunnar sjálfrar. Heimspekipælingum og áróðri er tvinnað saman við sögurnar og persónur þeirra með snilldarbrag og verða hluti af þeim án þess að taka yfir aðalhlutverkið eða fara með predíkanir á kostnað söguþráðarins.

Skáldsögur sem fjalla um anarkísk samfélög, sem flestar heyra vísindaskáldskap til, ögra einnig lesandanum til að sjá fyrir sér virkt lárétt samfélag, en því miður er þannig statt fyrir mannkyninu að mörgum er það gersamlega ofviða. Gæti það stafað af vöntun á efni sem tekur til slíks? Ef við getum ekki séð draumaveröld okkar fyrir okkur, hvernig ætlum við þá að fara að því að byggja hana upp? Og hvað með öll þau sem einnig dreymir um slíka veröld en vantar jarðveginn til að rækta hugmyndina að henni í. Eru róttæklingar svo uppteknir af eigin menningarafkimum og fræðiritum að þeir hafi skilið mestallan skáldsagnar- og afþreyingarheiminn eftir handa þeim sem eru svo rótgrónir í ríkjandi kerfi að þeir geta ekki einu sinni skáldað upp veröld þar sem hlutirnir fara öðruvísi fram en í okkar eigin? Það hélt ég lengi vel, en á undanförnum áratug hef ég verið svo heppinn að detta niður á fjöldann allan af skáldsagnarhöfundum með róttækt bein í nefinu og virðist þeim fara fjölgandi frekar en öfugt sem er góðs viti.

Ég er fyrir mína parta óendanlega þakklátur þeim rithöfundum sem hafa veitt mér innblástur og gefið ímyndunarafli mínu vængi í gegnum árin, hvort heldur sem það var í gegnum myndasögur, ljóð, skáldsögur eða fræðirit. Öll frásagnarformin eru mér jafn hjartkær svo lengi sem skrifin eru eldfim, sprengikrafturinn mikill og síðast en ekki síst, að frásögnin sé góð og vel skrifuð.
Eða góð og gorug hryllingssaga, en það hefur nú ekki mjög róttækt gildi, meira fagurfræðilegt, en þær eru bara fallegri og sóðalegri heldur en kvikmyndirnar því engum hefur tekist að ritskoða ímyndunaraflið mitt. Ennþá...